आज देशभर काग तिहार मनाइँदै

 

२ कार्तिक,काठमाडौँ । यमराजका दूतका रूपमा कागको पूजा आराधना गरी मनाइने काग तिहार पर्व आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदै छ । प्रत्येक वर्ष कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने यो पर्वमा बिहानै घरघरमा कागलाई मीठा–मीठा खानेकुरा अर्पण गरिन्छ ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालका अनुसार, यस वर्ष सूर्योदयकालमै त्रयोदशी पर्ने भएकाले शास्त्रसम्मत रूपमा आइतबार काग तिहार मनाउनुपर्ने निर्णय गरिएको हो । उनका अनुसार, काग तिहारको पूजासँगै यमपञ्चकको दोस्रो दिन पनि आजै परेको छ ।

शास्त्रीय मान्यताअनुसार, यमराजले लोकका खबर कागका माध्यमबाट सुन्ने भएकाले कागलाई यमदूत मानिन्छ । त्यसैले आजका दिन मानिसहरूले “कागले यमराजसमक्ष राम्रो खबर लगिदिओस्” भन्ने कामना गर्दै कागलाई पूजा आराधनासहित दहीभात, चिउरा, मिठाइ आदिजस्ता परिकार अर्पण गर्छन् ।

लोकमान्यतामा पनि कागले घरमा करायो भने शुभ समाचार ल्याउँछ भन्ने विश्वास रहेको छ । त्यसैले धेरै ठाउँमा बिहानैदेखि मानिसहरूले घरआँगन सफा गरी कागका लागि विशेष भोजन राख्ने परम्परा कायम राखेका छन् ।

शास्त्रमा ‘काकेन दधि भक्षितम्’ भनिएको छ, जसको अर्थ कागलाई दहीभात मीठो लाग्छ भन्ने हो । त्यसैले आजका दिन कागलाई विशेष गरी दहीभात खुवाइन्छ । यसै सन्दर्भमा कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–१ स्थित कागेश्वरी महादेव मन्दिरमा आज विशेष पूजाआराधना हुँदैछ । त्यस्तै, हनुमानढोकास्थित कागेश्वरी मन्दिरमा पनि कागको विशेष पूजा गरिने परम्परा रहँदै आएको छ, जहाँ कागको ठूलो मूर्ति स्थापना गरिएको छ ।

तिहार पर्वलाई यमराज र धर्मराजसँग गाँसिएको पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ । दुष्कर्म गर्ने व्यक्तिलाई यमराजले दण्ड दिन्छन् भने सत्कर्म गर्नेको रक्षा धर्मराजले गर्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ । यसै सन्दर्भमा यमयातनाबाट मुक्ति प्राप्त गर्न परिवारका सबै सदस्यका नाममा यम दीपदान गर्ने परम्परा शनिबार साँझदेखि नै सुरु भइसकेको छ । वैदिक सनातन शास्त्रअनुसार, यम दीप दक्षिण फर्काएर बाल्नुपर्छ र यसो गर्दा यमयातनाबाट मुक्ति पाइन्छ भन्ने मान्यता छ ।

यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण कात्तिक कृष्ण त्रयोदशी सायंकाल पर्ने भएकाले यमपञ्चक शनिबार बेलुकादेखि नै सुरु भएको हो । यसै दिन धनतेरस पर्व पनि मनाइएको थियो, जसमा गरगहना तथा तामाका भाँडाकुँडा किन्ने परम्परा रहँदै आएको छ । धार्मिक मान्यताअनुसार, धनतेरसका दिन नयाँ वस्तु किन्ने व्यक्तिको घरमा लक्ष्मी स्थिर बस्छिन् र समृद्धि बढ्छ भन्ने विश्वास छ ।

यसरी आजको दिन काग तिहारसहित यमपञ्चकको दोस्रो दिन, धन, धर्म र शुभ समाचारको प्रतीकका रूपमा मनाइँदैछ । घरआँगनमा कागका लागि अर्पण गरिएका परिकारहरूले बिहानैदेखि नेपाली समाजमा पशु, प्रकृति र सन्देशका प्रतीकप्रति आदर र सहअस्तित्वको भावना झल्काएको छ ।