यस वर्षको मनसुन अवधिमा सरदरभन्दा बढी वर्षा र गर्मी हुने प्रक्षेपण

 

७ जेठ, काठमाडौँ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले यस वर्षको मनसुन ऋतु सामान्यभन्दा भारी वर्षा र असामान्य तातोपन आँकिएको भन्दै सचेत रहन सुझाएको छ। बुधबार ललितपुरमा सम्पन्न ‘राष्ट्रिय मनसुन फोरम–२०८२’ कार्यक्रममा विभागकी वरिष्ठ मौसमविद् विभूति पोख्रेल्ले मनसुन सुरु हुने जेठ महिनादेखि भदौसम्म देशभर सबैभन्दा बढी वर्षा र दैनिक तापक्रम सामान्यभन्दा उच्च हुने अनुमान प्रस्तुत गरिन्। उनले स्थानअनुसार ३५–४५ प्रतिशतदेखि ५५–६५ प्रतिशतसम्म बढी वर्षा पर्न सक्ने संभावना रहेको जानकारी दिँदै, “विशेषगरी तराई र पूर्वी मधेशमा वर्षा ६५ प्रतिशतभन्दा बढी बढ्ने देखिन्छ, जसले बाढी र पहिरोको जोखिम अझ बढाउनेछ” भनिन्।

अध्ययनअनुसार मानौं मनसुनले यो वर्षको अधिकतम तापक्रम पनि सामान्यभन्दा ठूला मार्जिनले बढाउने सम्भावना छ। पोख्रेलका अनुसार, उच्च हिमाली क्षेत्रहरू र मध्यपहाडी भेगमा तापमान ४५–५५ प्रतिशतसम्म थपिने अनुमान छ, जसले हिमनदी पग्लने दर तीव्र पार्नसक्छ। न्यूनतम तापक्रम पनि विगत वर्षको औसतभन्दा बढी रहने सम्भावना उल्लेख गर्दै उनले थपिन्, “राति तापक्रम सामान्यभन्दा केही डिग्रीले उच्च रहनाले आवश्यकता नपरेको बेला विद्युत र इन्धनको अत्यधिक प्रयोग हुन सक्छ, त्यसैले सचेत र ऊर्जा बचतको वातावरण निर्माण गर्न जरुरी छ।”

वरिष्ठ मौसमविद् प्रतिभा मानन्धरले नेपालको कुल वार्षिक वर्षाको ८० प्रतिशत मनसुनमै पर्नेमध्ये करिब ४० प्रतिशत विपद्को घटनासँग सम्बन्धित हुने तथ्य देखिएकाले यस अवधिमा पूर्वतयारी अनिवार्य रहेको बताइन्। उनले भने, “मनसुन सुरु हुनु अघिदेखि स्थानीय तहले निकासी नाला, बाँध र जलाशयहरूको निगरानी गरी जोखिम मैप अपडेट गर्नुपर्छ, विपद् व्यवस्थापन समिति सशक्त बनाउनुपर्छ।”

विभागले यस पटक मौसमपूर्वानुमान मोबाइल एप र एसएमएस सेवा पनि स्थापनाको तयारी गरेको छ, जसले साप्ताहिक र दैनिक मनसुन अपडेट पठाउनेछ। कृषि व्यवसायीलाई लक्षित गर्दै विभागले “खेती समय तालिका” जारी गर्ने योजना पनि अघि बढाएको छ, जसले कृषकलाई भारी वर्षापूर्व मकै, धान र तरकारी रोपाइँसम्बन्धी निर्णय लिन मद्दत गर्छ।

विभागीय तथ्याङ्कले देखाएको छ, मनसुनका तीन महिनामा जेठदेखि भदौसम्म औसतमा तीन सयभन्दा बढी मानिसको ज्यान जाने र दुई सय मिलियन डलरभन्दा बढी आर्थिक क्षति हुने गरेको छ। पोख्रेल र मानन्धरले संयुक्त रुपमा सरकार, स्थानीय निकाय र समुदायले आपत्कालीन तयारीलाई तीब्र बनाउन अपील गरे।

यो वर्षको मनसुनलाई स्थानीय न्यायपालिका र स्वास्थ्य संरचनासँग जोडेर पनि कार्यक्रम सञ्चालन गरिने भएको छ, जसले विपद्को बेलामा आपत्कालीन स्वास्थ्य सहायता, सरसफाइ र उद्धार सेवा एकीकृत रूपमा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखेको छ। यस्तो समग्र दृष्टिकोणले नेपालमा मनसुन व्यवस्थापनमा गुणात्मक सुधार ल्याउने विश्वास देखाइएको छ।