डेंगु नियन्त्रणको लागि यसो गर्नुहोस्

भक्त के सी,

खबरब्रेकिंग, काठमाडौं, साउन ४ गते । नेपालमा डेंगु ज्वरो (DF), डेंगु हेमोरेजिक फिभर (DHF) र डेंगु शक सिन्ड्रोम (DSS) को रूपमा डेंगु, लामखुट्टेबाट सर्ने रोग हो। प्रारम्भिक केसहरू 2005 को सुरुमा पत्ता लागेको थियो । छिटपुट मामिलाहरूमा जारी रह्यो र 2006 र 2010 मा प्रकोप देखा पर्‍यो। सुरुमा रिपोर्ट गरिएका धेरैजसो घटनाहरू छिमेकी देश (भारत) को यात्रा इतिहास थिए, तर पछिल्लो समय स्वदेशी मामिलाहरू पनि डेंगु भएको रिपोर्ट गरियो। EDCD/NPHL द्वारा वर्ष 2006 मा WARUN/AFRIMS को नजिकको सहकार्यमा गरिएको अध्ययनले नेपालमा डेंगु भाइरसको परिसंचरणका सबै 4 उप-प्रकारहरू (DEN-1, DEN-2, DEN-3 र DEN-4) देखाएको थियो। 2012 मा, कुल 183 पुष्टि डेंगु घटनाहरू रिपोर्ट गरिएको थियो। यी मध्ये चालीस प्रतिशत (n=77) भन्दा बढी घटनाहरू झापा जिल्लाका मात्र थिए, जहाँ मेचीनगर नगरपालिका र धुलाबारी गाविसबाट प्रकोप रिपोर्ट गरिएको थियो। झापाका यी 77 घटनाहरूमध्ये 62 % पुरुष थिए।
नेपालमा, फेरी डेंगु फैलिदै छ। जमेको सफा पानीमा अण्डा पार्ने गर्दछ. जीवन चक् सुरु हुन्छ र उपयुक्त तापक्रममा त्यो चक्र छिटो हुन्छ। डेंगुका केसहरू सामान्यतया जुलाईमा बढ्छन्, जुन र सेप्टेम्बरको बीचमा मनसुन मौसमको साथमा, सेप्टेम्बरमा धेरैजसो केसहरू रिपोर्ट गरिएका छन्। बर्षाको पानि जम्न्ने ठाउँ बाटै दुइ गुणा रात चौगुणा हुन्छ। तसर्थ, अनुमानित प्रभाव जुलाई देखि सेप्टेम्बर 2023 सम्म हुनेछ, 3,500 देखि 4,000 मामिलाहरू रिपोर्ट गरिएको थियो , स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय (MoHP) को अनुमान अनुसार। डेंगु संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्ने भाइरल संक्रमण हो र यो विश्वभरका उष्णकटिबंधीय र उप-उष्णकटिबंधीय जलवायुहरूमा पाइन्छ, प्रायः शहरी र अर्ध-शहरी क्षेत्रहरूमा। एडिस एजिप्टाई लामखुट्टे र केही हदसम्म एडिस एल्बोपिक्टस रोग सार्ने मुख्य भेक्टर (primary vectors ) हुन्।

काठमाडौँमा नगरपालिका स्वास्थ्य सेवा बिभाग डेंगु नियन्त्रणको लागि के गर्दैछन? डेंगीः सुरक्षित रहौं, रोकथाम गरौं, नियन्त्रण गरौं · डेंगीका मूख्य लक्षण, उपचार र बच्ने कीटनाशक प्रयोग गर्ने , घरको वरीपरि पानी जम्नु दिनु हुन्न , लामो बाहुलाको शर्ट र लामो प्यान्ट लगाउनु पर्छ , र आफ्नो घर भित्र र बाहिर लामखुट्टे नियन्त्रण गर्नुहोस्। संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट हरेक वर्ष करिब ४० करोड मानिस डेंगु भाइरसबाट संक्रमित हुने गरेको छ । गत बर्ष नेपालमा डेंगु संक्रमण 72 जिल्लामा फैलिएको थियो । हिजो आज यो सँगै उपत्यकाका अस्पतालहरूमा ज्वरोसहितका लक्षण भएका बिरामीको भिडभाड बढेको छ । अघिल्ला वर्षहरुको तुलनामा यो वर्ष डेंगुको संक्रमण धेरै गुणा बढेको पाइएको छ ।
डेंगु ज्वरो तीन चरणमा प्रकट हुन्छ, रोगको 3 देखि 7 दिनसम्म सबैभन्दा खतरनाक चरण हो, त्यहाँ धेरै ज्यान जोखिमपूर्ण जटिलताहरू हुन सक्छन्। रोगको लक्षणहरूको प्रारम्भिक पहिचान परीक्षण, निदान, उपचार र रोगको खतरनाक विकासहरूको निगरानीको लागि सम्मानित चिकित्सा सुविधाहरूमा जानु पर्छ ।नजिकको स्वास्थ्य केन्द्र , हस्पिटल जानु पर्छ।
डेंगु नियन्त्रण कार्यक्रम काठमाडौं उपत्यकामा डेंगु खोज र नष्ट अभियान सञ्चालन गरिने भएको छ भन्ने सुनिन्छ । उपत्यकाका स्थानीय एकाइहरू रोग नियन्त्रणमा उदासीन देखिन्छन्।
काठमाडौँ , महानगर पालिका साथै नेपालका 6 वोटा महानगरपालिका , 11 उप- महानगर पालिका , 293 नगरपालिका , 460 गाउँ पालिका ले समयमै
डेंगु विरुद्ध सचेतना मुलक कार्यक्रम संचालन गर्नु पर्छ। डेंगु पोथी लामखुट्टे (एडिस एजिप्टाई) को टोकाइबाट सर्छ। लामखुट्टेको टोकाइ मार्फत डेंगु भाइरस संक्रमित एडिस प्रजातिको लामखुट्टे (Ae. aegypti वा Ae. albopictus) को टोकाइबाट मानिसमा फैलिन्छ। जिका र चिकुनगुनिया भाइरस फैलाउने लामखुट्टे यी नै हुन्। डेंगु सिधै व्यक्तिबाट व्यक्तिमा सर्दैन । तर, डेंगु ज्वरोबाट संक्रमित र पीडित व्यक्तिले अन्य लामखुट्टेलाई सर्न सक्छ।त्यसपछि यसले अन्य व्यक्तिहरूलाई टोकेर भाइरस फैलाउन सक्छ।आफ्नै घरमा उचित सरसफाइ मार्फत यसलाई रोक्न सकिन्छ। परिवार र समुदाय जागरूकता सूचनात्मक कार्यक्रम संचालन अति आवश्यक छ।