आज रातो मच्छेन्द्रनाथको भोटो देखाइँदै

 

१८ जेठ,काठमाडौँ ।वर्षा र सहकालका देवता रातो मच्छेन्द्रनाथको भोटो आज ऐतिहासिक रूपमा देखाइँदैछ। यो जात्राले न केवल उपत्यकाको सांस्कृतिक आत्मालाई उजागर गर्छ, बरु यो परम्परा हजारौं वर्षदेखि निरन्तर बाँचिरहेको एक अद्वितीय सांस्कृतिक समारोह हो।

भोटो जात्रा भन्नेबित्तिकै ललितपुरको जावलाखेलको मैदान, घनाजमेको भीड, गुठियारहरूको अनुशासन, र भोटो समातेर चारै दिशामा घुमाउने अनुष्ठान झल्किन्छ। भोटो जात्रालाई करिब ८०० वर्षअघिसम्म “जावलाखेल जात्रा” भनिन्थ्यो, जसको अर्थ हुन्छ “भात छर्ने” परम्परा – मृतात्माहरूको तृप्तिका लागि अन्न चढाउने।

किंवदन्ती र श्रद्धाको पुल

भोटो जात्रासँग जोडिएको किंवदन्ती झनै रोचक छ। नागराज कर्कोटककी रानीको आँखामा रोग लागेपछि एक किसानलाई वैद्य सम्झी नागलोक ९टौदह० लगियो। किसानले माछेन्द्रनाथको प्रार्थनासँगै माटो र मैलो प्रयोग गरेर औषधि दिए। रानीको आँखाको पीडा निको भयो। फलस्वरूप किसानलाई बहुमूल्य मणिमुक्ताले सजिएको भोटो पुरस्कार दिइयो।

तर त्यो भोटो एक दिन एक भूतले लग्यो। किसानले दाबी गर्दा पनि भूतले स्वीकार नगरेपछि त्यसको स्वामित्व पुष्टि नहुनाले भोटो मच्छेन्द्रनाथकै जिम्मा लगाउने निर्णय भयो। त्यही दिनदेखि आजसम्म, प्रमाणसहित आउनेलाई भोटो फिर्ता दिने भनिए पनि अहिलेसम्म कसैले त्यसको दावी प्रमाणित गर्न सकेको छैन।

परम्पराको आधुनिकता

आजको दिन राष्ट्राध्यक्षको उपस्थितिमा भोटो देखाउने कार्यक्रम गरिन्छ। गुठी संस्थान ललितपुरले जात्राको सञ्चालन गर्छ भने सयौं सुरक्षाकर्मी, कर्मचारी, स्वयंसेवक तथा हजारौं श्रद्धालुहरूको उपस्थिति रहन्छ। रथ चढाइ भइसकेपछि मच्छेन्द्रनाथको हातमा समातिएको भोटो चारै दिशामा देखाइन्छ—पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण।

यस अवसरमा सरकारले काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ, जसले यस सांस्कृतिक परम्परालाई राज्यकै मान्यता र संरक्षण रहेको संकेत गर्छ।

सांस्कृतिक सन्देश

भोटो जात्रा केवल एक जात्रा होइन। यो विश्वास, आस्था, न्याय र धैर्यको सन्देश बोकेको कथात्मक परम्परा हो। ‘स्वामित्व प्रमाणित नभएसम्म सम्पत्ति साझा’ रहने यो संस्कारले हामीलाई साझा उत्तरदायित्वको बोध गराउँछ।

आजको यो जात्राले हामीलाई हाम्रो जरा र पहिचान सम्झाउँछ। यो केवल मच्छेन्द्रनाथको भोटो होइन—यो हाम्रो संस्कृति, हाम्रो इतिहास, र हामीले बोकेको सांस्कृतिक सम्पदाको एक उज्यालो प्रतीक हो।

यसैले, आज जब भोटो चारैतिर देखाइन्छ, त्यो भोटोसँगै हामी हाम्रो चीरस्थायी परम्परा, पहिचान र सहिष्णु संस्कारलाई पनि साक्षात्कार गरिरहेका हुन्छौं।