द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद भनेको के हो ?

श्रीधर खनाल
२६ बैशाख, काठमाडौं । द्वन्द्वावाद र भौतिकवादको मिलनबाट द्वन्द्वात्मक भौतिकबाद बन्दछ । गति वा अन्तर्विरोधको अध्ययन गर्ने पद्वतिको नाम द्वन्द्ववाद हो ।सामाज गठनको ऐतिहासिक व्याख्या गर्ने मार्क्सको यो सिद्धान्तले, हेगलको द्वन्द्वात्मक पद्धतिको आलोचना गर्दछ। दास क्यापिटल (पूँजी) भाग १ को भूमिका लेख्दा मार्क्सले द्वन्दवाद र हेगेलप्रतिको आफ्नो दृष्टिकोण व्यक्त गर्दछन् हेगेलका लागि मानव दिमागको जीवन प्रक्रिया, अर्थात्, चिन्तनको प्रक्रिया, जुन उसले विचारको नाममा स्वतन्त्र विषयमा बनाएको छ। के वास्तविक संसारको सृष्टिकर्ता हो र वास्तविक संसार केवल विचारको बाह्य समझदार रूप हो।

यसको विपरीत, मेरो लागि चिन्तन शारीरिक बाहेक केहि छैन। एक विश्व मानव दिमागमा प्रतिबिम्बित हुन्छ र चिन्तनका रूपहरूमा रूपान्तरण हुन्छ। हेगलका हातहरूले द्वैत्ववादको रहस्यलाई ढाकछोप गर्दछन्, तर यो सत्य हो कि हेगेल पहिलो र विस्तृत रूपमा ज्ञात थिए कि कसरी द्वैद्व यसको सामान्य रूप मा काम गर्दछ। द्वैवाद यहाँ हेगेलको मुख्य बिन्दुमा खडा छ।यदि तपाईले यस तर्कसंगत सारलाई यसको रहस्यमय आवरणभित्र लुकेको देख्नुभयो भने। तपाईँ एटीवी फेला पार्न चाहनुहुन्छ भने, तपाईँले यसलाई फेरि खुट्टा उल्टाउन मा ठीक खडा गर्नुपर्छ ।

मार्क्सले आर्थिक नियतिवादको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अभिव्यक्ति यस कुरामा देखाएका छन् कि समाजमा सदैव नैं विरोधी आर्थिक वर्गहरूको अस्तित्व रहेकोछ। एउटा वर्ग त्यो हो जसका नजिकउत्पादनका साधनहरूको स्वामित्व छ अनि अर्को त्यो जो केवल शारिरिक श्रम गर्दछ। पहिलो वर्ग सदैव नैं दोस्रो वर्गको शोषण गर्दछ। मार्क्सका अनुसार समाजका शोषकतर्फ शोषित यी दुइ वर्ग सदा नैं आपसमा संघर्षरत रहेका हुन् र यिनमा समझौता कहिले सम्भव छैन।