हामीले कस्तो देश बनायौं ?

भक्त के सी

खबरब्रेकिंग, काठमाडौं २०७९ फागुन २६ गते । हामी सबैलाई थाहा छ, देश अहिले गम्भीर आर्थिक संकटमा छ ।अहिले हामीले मुख्य नेतृत्वलाई के भनिरहेका छौं। यसमा नागरिकको भूमिका कस्तो हुन्छ ।हामी कस्तो प्रकारको देशमा बस्छौं । तर हामी नेपाली हौं, नेपालमा बस्छौं । देशको इतिहास भनेको व्यक्ति, दलहरुभन्दा जन हित ,नागरिक हित , देश विकास , राष्ट्र हित दैनिकी केहि छैन हुदैन , ‘हामीले कस्तो देश बनायौं? तर हामी मौन बस्छौं । त्यसको निर्भर हाम्रो जीवनशैलीले गर्दछ ।हामी पनि यही देशको नागरिक हौ ।नागरिक लाई गास,बास,अनि कपासको पिर छ । कस्तो गरिव देशका हामी गरिवीमा रमाउदै गर्दा। थाहै भएन, अहिले हामी सँगै बस्छौं । सगै हुर्केका र शिक्षा लिएका ले छोडेर राजनीतिमा लागे ति व्यक्तिका आलिशान भवन , पजेरो उच्च घरानाका विलासी जीवन सैली राम्रो आराम, तनावमुक्त जीवन, र साँचो आनन्द विलासी जीवनशैलीको
आन्नद स्वाद लिएको देखिन्छ । कम आम्दानीमा जीवन विलासिता होइन संघर्षमय छ । हाम्रो अनुसन्धानले देखाउँछ, गरिबहरूको बारेमा राज नेताले कुनै सोच योजना बनाएनन् । हामीले एस्तो देश बनायौ? संसारमा सबैभन्दा गरीब रोग, कुपोषण र बाल मृत्यु दर उच्च छ।डाक्टरहरू छन् हाम्रो स्वास्थ्य खराब छ । वकिलहरू छन् न्याय बर्वाद छ । विश्वविद्यालय छन् गुणस्तरीय शिक्षा छैन ।मिडिया त्यहाँ छ राजनीतिक दलको बाहेक समाचार छैन सूचना बर्बाद छ । धर्म मान्छौ नैतिकता छैन । बैंकहरु छन् आर्थिक बर्वाद छ । गरिबको विशेषता के हो ?
यसैबीच, गरिबीका अवस्था (१) तिनीहरूमध्ये अधिकांश ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेका छन्; (२) तिनीहरूको परिवारको आकार औसत भन्दा ठूलो छ; (३) तिनीहरूको आयको मुख्य स्रोत कृषि क्षेत्र हो; (४) स्रोतको अभाव; (५) मानव संसाधनको न्यून गुणस्तर; (6) कम आय; (७) आम्दानीको अधिकांश हिस्सा आधारभूत आवश्यकतामा खर्च हुन्छ; गरिब मानिसहरूलाई स्रोतसाधन हुनु आवश्यक छ किनभने तिनीहरू प्रायः भौतिक वातावरणमा पूर्ण रूपमा सुविधाको अभावमा बस्छन्। गरिबहरू प्रायः अति अवांछनीय क्षेत्रमा बस्छन् – मरुभूमिमा, दलदलमा, आँधीले डुबेको तटमा, पहिरो र हिमपहिरोको जोखिममा पर्ने पहाडहरूमा, फोहोरको थुप्रो नजिक वा औद्योगिक क्षेत्रहरूमा। दैनिकी भोक र कुपोषण, शिक्षा र अन्य आधारभूत सेवाहरूमा सीमित पहुँच, सामाजिक भेदभाव र बहिष्कारका साथै निर्णय प्रक्रियामा सहभागिताको अभाव समावेश छ।नेपाल विश्वको सबैभन्दा गरिब र कम विकसित देश हो । यो देशका युवा प्रतान्रिक छन् । यो एक बाट अर्को उत्पन्न हुने प्रक्रियामा छ ।

नेपालमा भ्रष्टाचार सरकारदेखि न्यायपालिका, प्रहरी, स्वास्थ्य सेवा र शिक्षासम्मका हरेक क्षेत्रमा व्याप्त छ। ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेशनलको रिपोर्ट मै उल्लेखित छ ।ओभरल्यापिङ र विवादित अधिकार, राजनीतिक शक्ति दुर्लभ स्रोतहरूमा पहुँचको लागि संघर्षको कारणले बैदेशिक सम्बन्ध बिग्रन सक्छ।राजनीतिक स्थिरता र अभाव, शासन प्रभावकारिता, नियामक गुणस्तर, कानूनको शासन नियन्त्रणमा नहुदा । भ्रष्टाचारमा लिप्तता ले गर्दा मुलिक अधोगति गति तिर लम्किदैछ नेता भने शक्तिको लडाईमा तल्लिन छन् । देश सफलता वा असफलता धेरै हदसम्म तपाईको नेतृत्वले शासनमा निर्धारण गर्नेछ। विचार गर्नुहोस् राजनेताहरुले , यो स्पष्ट छ कि अविकसित देशहरूलाई मद्दत गर्ने चरणहरू सरल छन्। स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा र कर्जा पहुँचले देशलाई विकसित बनाउन सहयोग गर्छ। गरिबी निर्मुल हुन्छ ।राष्ट्र निर्माणमा पहिलो र सबैभन्दा महत्वपूर्ण तत्व भनेको ज्ञान, साक्षरता र शिक्षामा पहुँच हो । शिक्षा हरेक राष्ट्रको मेरुदण्ड भएकोले सशक्तिकरणको कुञ्जी पनि हो । चाखलाग्दो कुरा के छ भने राष्ट्रलाई सशक्त बनाउने सबैभन्दा राम्रो तरिका भनेको राष्ट्रका विद्यार्थीहरूलाई सशक्त बनाउनु हो।प्रभावकारी संस्थाहरू, खुला अर्थतन्त्र र स्वस्थ, शिक्षित र सुरक्षित मानिसहरू सशक्त भएमा राष्ट्र समृद्ध हुन्छ। त्रिशंकु संसद खराब नहुन सक्छ, तर यसले सरकारमा बारम्बार परिवर्तनको सम्भावना बढाउँछ, केहि नेपाली राजनीतिज्ञहरू , र हाम्रो देशमा राजनीतिक स्थायित्व सबैको अपेक्षा छ । बारम्बार सरकार परिवर्तन होस् भन्ने हामी चाहँदैनौं, सन् १९९० मा देशमा प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापना भएदेखि नेपालमा कुनै पनि सरकारले पाँच वर्षको कार्यकाल पूरा गर्न सकेको छैन। सरकारको अस्थिर संरचना र अस्थिर राजनीतिक कारणले छोटो समयमा नै सरकार ढल्ने गर्छ । सरकारको अस्थिर संरचना र अस्थिर राजनीतिक संरचनाका कारण छोटो समयमा नै ढल्ने गरेको पाइन्छ ।