दुःख र सहानुभूति

 

श्रीधर खनाल, १५ कार्तिक, काठमाडौं । जीवन एउटा विशाल नदी होकहिले शान्त बग्दो, कहिले बाढी बगाउँदै। यस नदीमा दुःखका ढुंगाहरू बीचमा टसमस गर्छन्, तर किनारमा सहानुभूतिको हरियो घाँस उमारिन्छ। दुःख बिनाको जीवन सागरको नुनविहीन पानीजस्तै फिक्का हुन्छ, र सहानुभूति बिनाको हृदय मरुभूमिजस्तै बाँझो।कहिलेकाहीँ बालकको डाको रोक्न अर्को आवाज चाहिन्छ, ठीक त्यस्तै एक आँसु अर्को आँसुले मात्र पुछ्न सक्छ। जब हामी अरूको पीडा देख्छौं, आफ्ना चोटहरू आफैं मलिन हुन्छन्। मानौं दुःख एक अँध्यारो रात हो, जसलाई सहानुभूतिको सानो दीपले उज्यालो बनाउँछ।दुःख आत्मालाई कसरी थाम्ने भन्ने पाठ हो, र सहानुभूति त्यस पाठको संगीत। दुःखले मानिसलाई भुइँमा झार्छ, तर सहानुभूति हात समातेर फेरि उठाउँछ। दुःख मनको गहिराइमा उत्रन्छ भने सहानुभूति त्यो गहिराइमा खिलेको कमल हो— पीडाको माटोमै फुल्ने करुणाको फूल।जब मनले अरूको आँसु बुझ्न थाल्छ, तब मानवता आफ्नो अर्थ फेला पार्छ। आखिर, दुःखले हामीलाई मानव बनाउँछ, र सहानुभूतिले “मानवता” बनाउँछ। दुःखको न्यानोमा नै सहानुभूतिको बीउ उम्रिन्छ, जसले संसारलाई करुणा र ममताको हरियो वन बनाइराख्छ।