डा तारानाथ लुईटेल

काठमाडौं । नेपाल आज एउटा यस्तो मोडमा उभिएको छ, जहाँ जनताले परिवर्तन चाहेका छन्, तर परिवर्तनको नाममा केवल सत्ता परिवर्तन होइन, व्यवस्था सञ्चालन गर्ने शैली, राजनीतिक संस्कार र देश निर्माणको सोचमा परिवर्तन खोजिरहेका छन्। वर्षौँदेखि नेपाली जनताले राजनीतिक दललाई विश्वास गर्दै आए। हरेक निर्वाचनमा नयाँ आशा बोकेर मतदान गरे। नयाँ नेतृत्व आयो भने भ्रष्टाचार अन्त्य हुन्छ, बेरोजगारी घट्छ, देशमै रोजगारी सिर्जना हुन्छ, उद्योग–कलकारखाना खुल्छन्, शिक्षा र स्वास्थ्य सहज हुन्छ र जनताको जीवनस्तर माथि उठ्छ भन्ने अपेक्षा राखे। तर ती अपेक्षामध्ये धेरै कुरा अझै अधुरै छन्।

आज पनि हजारौँ युवाहरू हातमा प्रमाणपत्र बोकेर रोजगारीको खोजीमा भौँतारिन बाध्य छन्। गाउँका खेतबारी बाँझिँदै छन्। उद्योगहरू पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन सकेका छैनन्। व्यवसायीहरू लगानीको वातावरण खोजिरहेका छन्। सर्वसाधारण महँगीको मारमा छन्। देशको ठूलो हिस्सा युवा जनशक्ति रोजगारीका लागि विदेशिन बाध्य भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा नेपाली जनताले राजनीतिक दलसँग केवल भाषण होइन, परिणाम खोजिरहेका छन्।

प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपालले यही जनअपेक्षालाई आफ्नो राजनीतिक यात्राको केन्द्रमा राखेको छ। हाम्रो उद्देश्य सत्ता प्राप्तिका लागि मात्र राजनीति गर्नु होइन। हाम्रो मूल लक्ष्य भ्रष्टाचारको अन्त्य, रोजगारीको सिर्जना, उद्योग–कलकारखानाको विस्तार, उत्पादन वृद्धि, आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र र जनताको मुहारमा वास्तविक खुसी ल्याउने वातावरण निर्माण गर्नु हो।

रास्वपाप्रति जनताको आशा किन थियो ?

पछिल्लो समय राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीप्रति नेपाली जनतामा ठूलो आशा देखियो। पुराना राजनीतिक दलप्रतिको असन्तुष्टि, भ्रष्टाचारप्रतिको आक्रोश, बेरोजगारी र आर्थिक संकटका कारण निराश बनेका युवाले नयाँ राजनीतिक शक्तिलाई अवसर दिए। जनताले सोचे—अब केही फरक हुन्छ। अब राजनीति पुरानो शैलीमा चल्दैन। अब नयाँ पुस्ताको आवाज सरकारमा पुग्छ। अब भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम चालिन्छ। अब रोजगारी र उत्पादनलाई प्राथमिकता दिइन्छ।

तर जब जनताको अपेक्षा असाध्यै ठूलो हुन्छ, सरकारमाथिको जिम्मेवारी पनि त्यत्तिकै ठूलो हुन्छ। जनताले आशा गरेजति तीव्र गतिमा परिणाम देखिएन भने आशा क्रमशः निराशामा परिणत हुन सक्छ।

आज कतिपय नागरिकमा त्यस्तै अनुभूति देखिन थालेको छ। यसको अर्थ रास्वपाले केही गर्नै सकेन भन्ने मात्र होइन। तर जनताले खोजेको परिवर्तनको गति र सरकारबाट देखिएको परिणामबीचको दूरी बढ्दै गयो भने त्यसले स्वाभाविक रूपमा प्रश्न जन्माउँछ—परिवर्तनको अपेक्षा बोकेर आएको सरकार पनि किन पुरानै समस्याको घेरामा फस्दैछ ?

जनताको प्रश्नलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। जनताको असन्तुष्टिलाई विरोधीको षड्यन्त्र भनेर मात्र बुझ्नु हुँदैन। लोकतन्त्रमा सरकारप्रतिको आलोचना सरकारलाई कमजोर बनाउने प्रयास होइन, अझ जिम्मेवार बनाउने माध्यम पनि हो।

सत्ता बदलियो, तर अवस्था बदलियो त ?

नेपालमा धेरैपटक सरकार परिवर्तन भयो। प्रधानमन्त्री फेरिए, मन्त्री फेरिए, गठबन्धन फेरिए। तर आम नागरिकको जीवनमा अपेक्षित परिवर्तन किन आएन ? यही प्रश्नको उत्तर अब राजनीतिक दलहरूले गम्भीर रूपमा खोज्नुपर्छ।

सरकार परिवर्तन मात्रले राज्य परिवर्तन हुँदैन। मन्त्रालयका कुर्सी फेरिएर मात्र प्रशासनिक संस्कार बदलिँदैन। नेतृत्व फेरिएर मात्र भ्रष्टाचारको जरो उखेलिँदैन। त्यसका लागि नीति, प्रणाली, प्रशासनिक संरचना, राजनीतिक संस्कार र निर्णय प्रक्रियामै सुधार आवश्यक हुन्छ।

आज जनताले नयाँ सरकारसँग नयाँ अनुहार मात्र खोजेका छैनन्। उनीहरूले नयाँ काम गर्ने शैली खोजेका छन्। उनीहरू परिणाम हेर्न चाहन्छन्। युवाले रोजगारी चाहन्छन्। किसानले उत्पादनको बजार चाहन्छन्। उद्योगीले लगानीको सुरक्षा चाहन्छन्। व्यवसायीले सहज वातावरण चाहन्छन्। विद्यार्थीले देशमै भविष्य देख्न चाहन्छन्। विदेशमा रहेका नेपालीले आफूले कमाएको पैसा सुरक्षित र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गर्ने वातावरण खोजिरहेका छन्। त्यसैले सरकारको सफलता भाषण, उद्घाटन र घोषणाको संख्याले होइन, जनताको जीवनमा आएको परिवर्तनले मापन हुनुपर्छ।

प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपालको फरक संकल्प

प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाल अहिले संसदमा छैन। तर संसदमा नहुनु भनेको जनताको बीचमा नहुनु होइन। संसद बाहिर हुनु भनेको आवाजविहीन हुनु होइन। हामी सडकमा छौँ। जनताको बीचमा छौँ। जनताको दुःख, पीडा र अपेक्षालाई नजिकबाट सुन्ने अभियानमा छौँ।

संसद लोकतान्त्रिक आवाज उठाउने एउटा महत्वपूर्ण थलो हो। तर लोकतन्त्रको वास्तविक शक्ति केवल संसद भवनभित्र सीमित हुँदैन। लोकतन्त्रको शक्ति जनतामा हुन्छ। जनताको आवाज सडकबाट उठ्छ, गाउँबाट उठ्छ, श्रमिकको पसिनाबाट उठ्छ, किसानको खेतबाट उठ्छ, युवाको सपनाबाट उठ्छ र व्यवसायीको संघर्षबाट उठ्छ।

त्यसैले प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाल सडकबाटै जनताका पक्षमा आवाज उठाउनेछ। जहाँ जनताको अधिकारमाथि प्रश्न उठ्छ, त्यहाँ हामी बोल्नेछौँ। जहाँ भ्रष्टाचार हुन्छ, त्यहाँ प्रश्न गर्नेछौँ। जहाँ राज्यले नागरिकको आवाज सुन्दैन, त्यहाँ नागरिकको आवाज बन्नेछौँ। जहाँ बेरोजगारीले युवालाई विदेश जान बाध्य बनाउँछ, त्यहाँ रोजगारी सिर्जनाको नीति माग गर्नेछौँ। हाम्रो राजनीति कसैलाई गाली गर्ने राजनीति होइन। हाम्रो राजनीति विकल्प निर्माण गर्ने राजनीति हो।

भ्रष्टाचार अन्त्य नगरी समृद्धि सम्भव छैन

नेपालको विकासको सबैभन्दा ठूलो बाधामध्ये भ्रष्टाचार पनि एक हो। विकासका लागि छुट्याइएको बजेट समयमा खर्च नहुने, खर्च भएको रकमको प्रभावकारी अनुगमन नहुने, सार्वजनिक स्रोतको दुरुपयोग हुने र निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता नहुने हो भने देशले आर्थिक गति लिन सक्दैन।

भ्रष्टाचारविरुद्ध भाषण गर्नु सजिलो छ, तर भ्रष्टाचार रोक्ने संस्थागत प्रणाली निर्माण गर्नु कठिन छ। त्यसैले अब राजनीतिक नेतृत्वले नाराभन्दा माथि उठेर काम गर्नुपर्छ।

सरकारी खरिद प्रक्रिया पारदर्शी बनाउनुपर्छ। सार्वजनिक खर्चको प्रभावकारी अनुगमन हुनुपर्छ। भ्रष्टाचारमा संलग्न जोसुकै भए पनि कानुनी कारबाही हुने वातावरण बन्नुपर्छ। राजनीतिक पहुँचका आधारमा राज्यका स्रोतको दुरुपयोग गर्ने प्रवृत्ति अन्त्य गर्नुपर्छ। प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपालको स्पष्ट धारणा छ—देशमा सुशासन स्थापित नगरी समृद्धिको सपना पूरा हुन सक्दैन।

युवालाई विदेश होइन, देशमै भविष्य देखाउने वातावरण

नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति प्राकृतिक स्रोत मात्र होइन, युवा जनशक्ति पनि हो। तर आज त्यही युवा शक्ति ठूलो संख्यामा विदेशिन बाध्य छ। युवाले देश छोड्नु उसको रहर मात्र होइन, धेरै अवस्थामा बाध्यता हो। रोजगारीको अभाव, न्यून आम्दानी, अवसरको कमी र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले युवालाई विदेशतर्फ धकेलिरहेको छ। हामी यस्तो नेपाल निर्माण गर्न चाहन्छौँ जहाँ युवाले विमानस्थलको प्रस्थान कक्षमा होइन, आफ्नै गाउँ–सहरमा भविष्य देखोस्।

देशमा उद्योग खोलिनुपर्छ। कृषि आधुनिक बन्नुपर्छ। पर्यटनलाई उत्पादन र रोजगारीसँग जोड्नुपर्छ। सूचना प्रविधि, जलविद्युत्, निर्माण, सेवा, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन र कृषि प्रशोधन उद्योगमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ।

सरकारले रोजगार दिने मात्र होइन, रोजगार सिर्जना गर्ने नागरिकलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति ल्याउनुपर्छ। एउटा उद्योग खुलेको अर्थ सयौँ परिवारमा आशा पलाउनु हो। एउटा सफल उद्यमी बनेको अर्थ धेरै युवाका लागि रोजगारी सिर्जना हुनु हो।

उद्योग–कलकारखाना नै आर्थिक आत्मनिर्भरताको आधार

देशमा उत्पादन बढाउन नसक्ने हो भने आयातमा निर्भरता घटाउन सकिँदैन। आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रले दीर्घकालीन रूपमा देशलाई बलियो बनाउन सक्दैन।नेपालमा उद्योग खोल्न चाहने व्यक्ति र संस्थाले अनेकौँ प्रशासनिक झन्झट, नीति अस्थिरता, पूँजीको समस्या, बजारको अनिश्चितता र पूर्वाधारका चुनौती सामना गर्नुपरेको छ। यसलाई सुधार गर्नुपर्छ।

उद्योग खोल्नेलाई राज्यले शत्रु होइन, साझेदारका रूपमा हेर्नुपर्छ। उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गर्नेलाई सहजीकरण गर्नुपर्छ। साना तथा मझौला उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। कृषि उत्पादनलाई उद्योगसँग जोड्नुपर्छ। स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित उद्योगलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।नेपालको खेतमा उत्पादन हुने वस्तु नेपालमै प्रशोधन भएर बजारमा पुग्न सके किसानको आम्दानी बढ्छ, रोजगारी सिर्जना हुन्छ र आयात घट्छ।

देशभक्त शक्तिहरू एक ठाउँमा उभिनुपर्ने समय

आज विश्व राजनीति र अर्थतन्त्र अत्यन्त जटिल बन्दै गएको छ। शक्तिशाली राष्ट्रहरूको स्वार्थ, भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धा र आर्थिक प्रभावका कारण साना मुलुकमाथि विभिन्न प्रकारका दबाब सिर्जना भइरहेका छन्।

नेपालले आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई केन्द्रमा राखेर परराष्ट्र नीति सञ्चालन गर्नुपर्छ। कुनै पनि विदेशी शक्ति वा राष्ट्रको अनुचित प्रभावमा पर्नु हुँदैन। नेपालले सबै मित्रराष्ट्रसँग समानता, पारस्परिक सम्मान र राष्ट्रिय हितका आधारमा सम्बन्ध विस्तार गर्नुपर्छ। हामीले कुनै देशलाई शत्रु बनाएर होइन, नेपाललाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर अघि बढ्नुपर्छ।

देशभक्त शक्ति भनेको कुनै एउटा पार्टीको सम्पत्ति होइन। देशभक्त शक्ति भनेको देशको सार्वभौमिकता, स्वतन्त्रता, राष्ट्रिय हित, लोकतन्त्र र जनताको अधिकारप्रति प्रतिबद्ध शक्ति हो। त्यसैले देशलाई बाह्य प्रभाव र अनुचित दबाबबाट जोगाउन लोकतान्त्रिक तथा देशभक्त शक्तिहरूबीच सहकार्य र संवाद आवश्यक छ।

सडकबाट जनताको आवाज

प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाल अहिले संसदमा छैन। तर हामी निराश भएर घरमा बस्ने छैनौँ। संसद बाहिरको हाम्रो उपस्थिति अझै महत्वपूर्ण छ। हामी गाउँ–गाउँ जानेछौँ। श्रमिकका समस्या सुन्नेछौँ। किसानका समस्या उठाउनेछौँ। युवाका आवाजलाई संगठित गर्नेछौँ। व्यवसायी, उद्योगी, शिक्षक, कर्मचारी, बुद्धिजीवी र आम नागरिकका समस्या सार्वजनिक बहसमा ल्याउनेछौँ।

सडक हाम्रो संघर्षको माध्यम हुनेछ, तर हाम्रो संघर्ष अराजकताको लागि होइन। हाम्रो संघर्ष लोकतान्त्रिक विधि, शान्तिपूर्ण आन्दोलन र जनताको अधिकारका लागि हुनेछ।

हामी सरकार ढाल्न मात्र सडकमा जाने होइनौँ। सरकारलाई सही बाटोमा हिँडाउन पनि सडकमा जानेछौँ। सरकार राम्रो काम गर्छ भने समर्थन गर्नेछौँ। गलत काम गर्छ भने प्रश्न गर्नेछौँ। जनविरोधी नीति ल्याइए विरोध गर्नेछौँ। जनहितकारी नीति आए स्वागत गर्नेछौँ। लोकतन्त्रमा प्रतिपक्षको भूमिका यही हो—सत्ता बाहिर बसेर पनि जनताको पक्षमा निरन्तर निगरानी र खबरदारी गर्नु।

अब राजनीति होइन, राष्ट्र निर्माणको प्रतिस्पर्धा होस्

नेपाललाई अब आरोप–प्रत्यारोपको राजनीतिभन्दा माथि उठ्न आवश्यक छ। कुन दलले कसलाई हरायो भन्नेभन्दा कुन दलले देशलाई अगाडि बढाउन सक्यो भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण हुनुपर्छ।

जनताले अब राजनीतिक दलको घोषणापत्रभन्दा कामको हिसाब खोज्ने समय आएको छ। कसले कति रोजगारी सिर्जना गर्‍यो? कति उद्योग खुले? किसानको आम्दानी कति बढ्यो? भ्रष्टाचार कति घट्यो? युवाको विदेश पलायन कति कम भयो? जनताको शिक्षा, स्वास्थ्य र जीवनस्तरमा कति सुधार आयो? यिनै प्रश्नले अब राजनीतिक दलहरूको मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपाल यही नयाँ राजनीतिक संस्कार निर्माण गर्न चाहन्छ।

हाम्रो लक्ष्य सत्ता प्राप्ति मात्र होइन, सत्तालाई जनताको सेवाको माध्यम बनाउनु हो। हाम्रो सपना केवल सरकार बनाउने होइन, देश बनाउने हो। हाम्रो राजनीति कुर्सीको लागि होइन, नागरिकको भविष्यका लागि हो। डा लुईटेल प्रजातान्त्रिक पार्टी नेपालका अध्यक्ष हुन ।