विदेश होइन, आफ्नै माटोमा सपना देख्ने राज कार्कीको संघर्ष, फरक शैली र आत्मसम्मान

काठमाडौँ । नेपालमा केही गर्न सकिँदैन भन्ने सोच आजका युवाहरूको मानसपटलमा गहिरोसँग बसेको छ। गाउँदेखि शहरसम्म, कलेजदेखि चिया पसलसम्म जहाँसुकै पुगे पनि एउटै आवाज सुनिन्छ, “विदेश नगए भविष्य छैन।” यही मनोविज्ञानले हजारौं युवालाई दैनिक रूपमा त्रिभुवन विमानस्थलको लाइनतर्फ धकेलिरहेको छ। तर, यही भीडको बीचमा केही यस्ता पात्रहरू पनि छन्, जसले यो धारलाई चुनौती दिइरहेका छन्। भोजपुरका ३६ वर्षीय राज कार्की त्यस्तै एक प्रतिनिधि पात्र हुन्, जसले “विदेश होइन, आफ्नै माटो” भन्ने नारालाई केवल शब्दमा होइन, कर्ममा उतारेका छन्।

राज कार्कीको कथा सामान्य टेलरिङ व्यवसायीको कथा मात्र होइन, यो आत्मसम्मान, पहिचान र सांस्कृतिक चेतनाको कथा हो। उनी भन्छन्, “विदेशमा काम गर्न होइन, घुम्न जानुपर्छ। काम त आफ्नै माटोमा गर्नुपर्छ।” यो वाक्य केवल अभिव्यक्ति होइन, उनको जीवनदर्शन हो। जहाँ धेरै युवाहरू विदेशमा श्रम बेच्न लालायित छन्, त्यहाँ कार्की आफ्नै देशमा सीपको मूल्य खोजिरहेका छन्।

उनको व्यवसाय “सुट माला टेलरिङ” बाहिरबाट हेर्दा एउटा साधारण सिलाइकटाइ पसलजस्तो लाग्न सक्छ, तर भित्र पस्दा त्यो केवल व्यवसाय नभएर एउटा सांस्कृतिक आन्दोलन जस्तो अनुभूति हुन्छ। उनले टेलरिङलाई केवल कपडा सिल्ने काममा सीमित राखेनन्, बरु त्यसलाई नेपाली पहिरनको संरक्षण र प्रवर्द्धनसँग जोडे।

“पुरानो कोट ल्याउनुहोस्, नयाँ लैजानुहोस्” भन्ने उनको अफरले ग्राहकलाई आकर्षित मात्र गर्दैन, यसले पुनःप्रयोग र सृजनशीलताको सन्देश पनि दिन्छ। घर-घरमै सुट पुर्‍याउने सेवा, निःशुल्क परामर्श, साना उपहार—यी सबै उनका व्यावसायिक रणनीति मात्र होइनन्, ग्राहकसँग सम्बन्ध गाँस्ने माध्यम हुन्। त्यसैले उनका ग्राहक केवल ग्राहक होइनन्, सम्बन्धित परिवारजस्ता हुन्छन्।

राज कार्कीको जीवनशैली नै उनको ब्रान्ड हो। उनी हरेक दिन सुट लगाएर हिँड्छन्। उनको लागि सुट केवल पहिरन होइन, पहिचान हो। उनी चाहन्छन्, नेपाली समाजमा पनि सुट लगाउने संस्कार विकसित होस्, तर त्यो विदेशी ब्रान्डको होइन, आफ्नै देशमा बनेको होस्। उनी भन्छन्, “विदेशी ब्रान्डको मोह घटोस् र नेपाली उत्पादनप्रति गर्व बढोस्।”

आजको बजार रेडिमेड कपडाले भरिएको छ। सस्तो, चम्किलो र सजिलै पाइने कपडाले उपभोक्ताको मन जितेको छ। तर कार्कीले ‘हेन्डमेड’ र ‘रेडिमेड’ बीचको फरकलाई गहिरोसँग बुझाउने प्रयास गरिरहेका छन्। उनी सम्झाउँछन् कि, हातले बनाएको कपडामा केवल धागो मात्र हुँदैन, त्यसमा सीप, समय र आत्मा मिसिएको हुन्छ।

युरोप र अमेरिकामा हेन्डमेड कपडालाई प्रतिष्ठाको रूपमा लिइन्छ, तर नेपालमा अझै पनि रेडिमेडलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यही सोच परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता उनी औंल्याउँछन्। उनीका लागि सुट निर्यात गर्नु केवल व्यापार विस्तार होइन, नेपाली पहिचानलाई विश्वसामु चिनाउनु हो।

उनको जीवनयात्रा पनि उत्तिकै प्रेरणादायी छ। २०६२ देखि २०७४ सालसम्म उनले काठमाडौंमा विद्यालय सञ्चालन गरे। शिक्षण क्षेत्रमा सक्रिय रहेका उनी २०७३ सालको भूकम्पपछि भिजिट भिसामा युएई पुगे। त्यहाँको आठ–नौ महिनाको बसाइले उनलाई एउटा गहिरो अनुभूति गरायो—“अर्काको देशमा रमाउन सकिँदैन।”

विदेशमा बस्दा भोग्नुपरेको बाध्यता, नियन्त्रण र असहजता उनले नजिकबाट महसुस गरे। उनी भन्छन्, “अरूको मातहतमा बसेर काम गर्दा चित्त बुझ्दैन।” यही अनुभूतिले उनलाई नेपाल फर्कायो, र आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने दृढता दियो।

आज उनी आफ्नो व्यवसायमा रमाइरहेका छन्। उनी स्वतन्त्र छन्, सन्तुष्ट छन्, र सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—सिर्जनशील छन्। उनी भन्छन्, “लाज छोप्न विकास भएको पोसाक उत्पादन गर्दा गर्व लाग्छ।” उनको यो अभिव्यक्तिमा केवल व्यवसायिक सफलता होइन, सांस्कृतिक चेतना पनि झल्किन्छ।

राज कार्कीको कथा एउटा व्यक्तिको सफलता मात्र होइन, एउटा सोचको परिवर्तन हो। यदि उपभोक्ताले सिपलाई सम्मान गरे, व्यवसायीले पहिरनलाई फेसनसँग जोडे, र राज्यले यस्ता उद्यमलाई साथ दियो भने, टेलरिङ व्यवसाय केवल जीविकोपार्जनको माध्यम नभएर सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक बन्न सक्छ।

आजको तीव्र परिवर्तनशील युगमा, जहाँ प्रविधिले संसारलाई सानो बनाएको छ, त्यहीँ युवाहरूमा भविष्यप्रति अन्योल बढ्दो छ। यस्तो अवस्थामा राज कार्की जस्ता पात्रहरूले देखाएको बाटो केवल विकल्प होइन, सम्भावनाको ढोका हो।

विदेश जाने रहर नराख्नु गलत होइन, तर आफ्नै देशमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास गुमाउनु सबैभन्दा ठूलो हार हो। राज कार्कीले यही कुरा आफ्नो जीवनबाट प्रमाणित गरेका छन्—सपना साकार पार्न माटो छोड्नुपर्दैन, माटोलाई माया गर्नुपर्छ।